Nhiều người lao động thường bức xúc khi thấy mức lương đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) trên hợp đồng thấp hơn nhiều so với thu nhập thực nhận, cho rằng doanh nghiệp đang cố tình lách luật để giảm quyền lợi sau này. Tuy nhiên, nếu nhìn nhận từ góc độ tài chính và bài toán quản trị chi phí, câu chuyện này mang lại nhiều góc nhìn thực tế hơn.

1. Bản chất bài toán: Tổng chi phí nhân sự là cố định

Từ góc nhìn doanh nghiệp, quỹ lương luôn được tính bằng tổng chi phí chi trả cho một vị trí nhân sự. Số tiền này bao gồm cả lương thực trả cho nhân viên lẫn các khoản trích nộp bắt buộc (BHXH, BHYT, BHTN, kinh phí công đoàn do công ty chi trả).

Giả sử doanh nghiệp dự chi cố định 20 triệu đồng/tháng cho một vị trí:

Mô hình đóng đúng lương thực nhận: Doanh nghiệp phải trích khoảng 21,5% chi phí cho bảo hiểm, bản thân người lao động bị trừ 10,5%. Mức lương net chuyển về tài khoản người lao động chỉ còn khoảng 15 triệu đồng/tháng, nhưng mức đóng bảo hiểm tích lũy cao.

Mô hình đóng theo lương cơ bản (ví dụ 6 triệu đồng): Chi phí trích đóng bảo hiểm thấp hơn rất nhiều, giúp dòng tiền chuyển thẳng vào tài khoản nhân viên lên tới gần 18 triệu đồng/tháng, đổi lại mức tích lũy BHXH sẽ thấp.

2. Tiền mặt cầm tay hay tích lũy về già?

Nguyên tắc cốt lõi của BHXH là đóng cao hưởng cao, đóng dài hưởng dài.

Nhận 18 triệu đồng/tháng: Phù hợp với người trẻ cần tối ưu dòng tiền ngay lập tức để trang trải chi phí sinh hoạt đô thị, tái đầu tư nâng cao kỹ năng, hoặc tự xây dựng danh mục tài chính cá nhân (gửi tiết kiệm, đầu tư dài hạn).

Nhận 15 triệu đồng/tháng: Lựa chọn tối ưu cho những ai mong muốn sự an tâm tuyệt đối về mặt an sinh xã hội, có khoản lương hưu ổn định và bảo hiểm y tế chi trả khi về già mà không cần phụ thuộc con cái.

3. Quyền chủ động nằm ở người lao động

Nếu mong muốn chuyển đổi giữa hai phương án:

Muốn tích lũy lương hưu tốt hơn: Bạn hoàn toàn có thể chủ động thương lượng lại cơ cấu lương với doanh nghiệp để giảm 3 triệu đồng tiền mặt mỗi tháng, chuyển phần đó vào quỹ đóng BHXH, hoặc chuyển sang làm việc tại các đơn vị có chính sách đóng bảo hiểm 100% trên tổng thu nhập.

Muốn vừa nhận 18 triệu vừa đóng đủ BHXH: Đây là bài toán tăng năng lực và thăng tiến. Để đáp ứng cả hai điều kiện này, mức tổng chi phí doanh nghiệp dành cho bạn phải được nâng lên một hạn mức ngân sách mới cao hơn.

Hiểu rõ cơ chế vận hành của dòng tiền lương và mức đóng bảo hiểm giúp bạn chủ động đưa ra lựa chọn tài chính phù hợp nhất với từng giai đoạn sự nghiệp.